Czerwony Merkury (1856) — najrzadszy austriacki znaczek gazetowy

Czerwony Merkury (niem. Rote Merkur lub Zinnoberroter Merkur) to cynobrowy austriacki znaczek gazetowy wydany w 1856 roku do opłacania paczek po dziesięć gazet. Ponieważ naklejano go na opaski, które zrywano i wyrzucano, przetrwało bardzo niewiele egzemplarzy — to jedna z wielkich rzadkości klasycznej filatelistyki europejskiej.

Jak rozpoznać Czerwonego Merkurego

Wszystkie gazetowe znaczki z Merkurym mają jeden rysunek: zwróconą w lewo głowę Merkurego, rzymskiego boga posłańców, w skrzydlatym hełmie, w kwadratowej ramce z napisem K.K. ZEITUNGS POST STÄMPEL (cesarsko-królewski znaczek poczty gazetowej) i małymi rozetkami w narożnikach. Rysunek wygrawerował Josef Axmann, a znaczki drukowano typograficznie w Cesarsko-Królewskiej Drukarni Państwowej w Wiedniu, bez ząbkowania — oryginalne egzemplarze wycinano więc z arkusza nożyczkami.

Rzecz kluczowa: na znaczku nigdzie nie wydrukowano nominału — o opłacie informował wyłącznie kolor. Niebieski opłacał pojedynczą gazetę, żółty (od 1851 roku), a później cynobrowoczerwony (od 1856 roku) pokrywał opłatę 6 krajcarów za paczkę dziesięciu gazet, różowy zaś służył większym paczkom. Czerwonego Merkurego rozpoznaje się zatem wyłącznie po intensywnym cynobrowym odcieniu w połączeniu ze standardowym rysunkiem Merkurego.

Niemal każdy Merkury, na którego trafia kolekcjoner, to pospolity niebieski. Oryginalne czerwone egzemplarze są tak rzadkie i cenne, że rynek pełen jest falsyfikatów oraz niebieskich Merkurych przebarwionych chemicznie na czerwono lub różowo. Sam kolor nigdy nie wystarcza: trzeba zbadać papier, cechy druku i proweniencję, a każdy poważny kandydat wymaga certyfikatu uznanego eksperta od klasycznej Austrii.

Historia

Austria wprowadziła znaczki z Merkurym 1 stycznia 1851 roku jako pierwsze na świecie znaczki gazetowe, pozwalające wydawcom opłacać z góry przesyłkę gazet do prenumeratorów. Niebieski Merkury za 0,6 krajcara opłacał pojedynczą gazetę i był drukowany w ogromnych nakładach; wyższe wartości służyły adresowanym paczkom wysyłanym do agentów i dużych prenumeratorów.

Wartość 6 krajcarów za paczki po dziesięć sztuk wydano najpierw w kolorze żółtym w 1851 roku. Żółta farba okazała się niepraktyczna — blady odcień trudno było odróżnić, a kasowniki były ledwo widoczne — więc w 1856 roku wartość tę wydano ponownie w mocnej cynobrowej czerwieni. To właśnie ten znaczek kolekcjonerzy nazywają Czerwonym Merkurym; był w użyciu tylko krótko, zanim serię z Merkurym zastąpiono nowym rysunkiem w 1858 roku.

Merkury o wysokich wartościach naklejano na opaskę lub banderolę adresową paczki, a nie na same gazety. Gdy paczka docierała do kolportera, opaskę zrywano i wyrzucano — dlatego niebieski Merkury przetrwał w milionach egzemplarzy, a żółty i czerwony zniknęły niemal całkowicie.

Rzadkość i odmiany

Uważa się, że przetrwało zaledwie kilkadziesiąt oryginalnych Czerwonych Merkurych, w większości kasowanych, a spora część z nich jest naprawiana lub z wadami. Egzemplarze niekasowane są skrajną rzadkością, a sztuki na oryginalnej opasce należą do trofeów filatelistyki austriackiej. Towarzyszący mu Żółty Merkury z 1851 roku jest jeszcze rzadszy i oba wymienia się zwykle razem jako kluczowe pozycje klasycznej Austrii.

Specjaliści rozróżniają druki na papierze czerpanym i maszynowym oraz niuanse barwy od różowoczerwonej po głęboki cynober. Te rozróżnienia mają znaczenie przy ekspertyzie, ponieważ przebarwione niebieskie znaczki i zwykłe falsyfikaty — niektóre same mające grubo ponad sto lat — stanowią większość „czerwonych” Merkurych oferowanych bez certyfikatów.

Kto sądzi, że znalazł Czerwonego Merkurego, nie powinien go czyścić ani prasować, lecz przekazać w zastanym stanie uznanej instytucji eksperckiej zajmującej się klasycznymi znaczkami Austrii. Proweniencja ze starej kolekcji bardzo pomaga, bo populacja oryginałów jest mała i w dużej mierze udokumentowana.

Szacowana wartość

Wyłącznie jako szeroki, ostrożny szacunek: oryginalne kasowane Czerwone Merkury osiągały od mniej więcej kilkudziesięciu tysięcy USD za egzemplarze z wadami lub naprawiane do znacznie ponad 100 000 USD za ładne certyfikowane sztuki, a egzemplarze wyjątkowe i na oryginalnej opasce — jeszcze więcej. To przybliżone wskazówki oparte na aukcjach, a nie wartości katalogowe. Pamiętaj o realiach: niemal wszystkie Merkury znajdowane w zbiorach to pospolite niebieskie, warte często kilkadziesiąt dolarów, a większość czerwono wyglądających Merkurych okazuje się falsyfikatami lub przebarwieniami — dopiero certyfikat eksperta czyni z kandydata rarytas wart pięcio- lub sześciocyfrowej kwoty.

Często zadawane pytania