Gołębica bazylejska (1845) — pierwszy trójkolorowy znaczek świata

Gołębica bazylejska (Basler Taube) to jedyny znaczek, jaki kiedykolwiek wydał szwajcarski kanton Bazylea, wprowadzony do obiegu 1 lipca 1845 roku. Wydrukowany w czerni, karminie i błękicie, z tłoczoną białą gołębicą, był pierwszym trójkolorowym znaczkiem świata i pozostaje jednym z najbardziej podziwianych klasyków filatelistyki.

Jak rozpoznać Gołębicę bazylejską

Oryginalna Gołębica bazylejska przedstawia białą, tłoczoną gołębicę niosącą list w dziobie, umieszczoną na karminowej tarczy w ramce drukowanej w odcieniach od niebieskiego po zielonkawoniebieski oraz w czerni. Napis STADT POST BASEL biegnie wzdłuż trzech boków projektu, nominał 2½ Rp. widnieje w dolnych narożnikach, a u góry pośrodku znajduje się pastorał z herbu Bazylei.

Cechą rozstrzygającą jest relief: gołębica została wytłoczona, więc na oryginalnym znaczku fizycznie wystaje ponad papier. Przesuń po niej opuszkiem palca lub obejrzyj znaczek w świetle bocznym — całkowicie płaska gołębica to poważny sygnał ostrzegawczy. Ramkę wydrukowano techniką typograficzną na grubszym, żółtawobiałym papierze.

Znaczek jest nieząbkowany i drukowano go w arkuszach po 40 sztuk (sprzedawanych publiczności w półarkuszach po 20), więc oryginalne egzemplarze wycinano nożyczkami i powinny mieć marginesy, a nie ząbki perforacji. Wszystko, co ząbkowane lub wydrukowane płasko w jednym przebiegu koloru, nie jest oryginałem.

Historia

Zanim 1 stycznia 1849 roku Szwajcaria utworzyła pocztę federalną, każdy kanton prowadził własną służbę pocztową, a znaczki wydały tylko trzy: Zurych, Genewa i Bazylea. Poczta miejska Bazylei wydała swój jedyny znaczek 1 lipca 1845 roku, aby opłacać listy lokalne do jednego łuta (około 15 gramów) w obrębie miasta — stąd nominał 2½ rappena.

Projekt stworzył Melchior Berri, wybitny bazylejski architekt, który zaprojektował także gmach poczty i skrzynki pocztowe miasta. Jego gołębica z listem w dziobie była zarazem pierwszym na świecie znaczkiem w trzech kolorach i jednym z pierwszych łączących druk z tłoczeniem — technicznym popisem jak na 1845 rok. Znaczki wykonała drukarnia Krebsa we Frankfurcie nad Menem.

Były dwa nakłady — 522 arkusze w 1845 roku i 515 arkuszy w 1847 roku — łącznie zaledwie 41 480 znaczków. Gołębica bazylejska zachowała ważność do 30 września 1854 roku, gdy nowe szwajcarskie emisje federalne ostatecznie ją zastąpiły, a mały znaczek kantonalny przeszedł do legendy obok Zurychu 4 i 6 oraz Podwójnej Genewy.

Rzadkość i odmiany

Przy nakładzie ledwie ponad 41 tysięcy — wobec 68 milionów Penny Black — Gołębica bazylejska jest rzadka w wymiarze bezwzględnym, a przetrwał tylko ułamek nakładu. Specjaliści odróżniają druki z 1845 i 1847 roku głównie po odcieniu ramki, od niebieskiego po wyraźnie zielonkawoniebieski.

Najsłynniejszą odmianą jest usterka płyty „Haube auf der Taube" (czepek na gołębicy), w której plamka nad głową gołębicy przypomina mały czepek. Parki i wieloznaczki, egzemplarze z marginesem arkusza, a przede wszystkim znaczki na kompletnych listach to wielkie rzadkości; wybitne listy osiągały na aukcjach wyniki sześciocyfrowe.

Ponieważ znaczek jest cenny i wizualnie charakterystyczny, od XIX wieku był masowo fałszowany, między innymi przez znane imitacje przeznaczone do handlu pakietami znaczków. Brak lub słabość tłoczenia, błędne odcienie, toporna liternictwo i niewłaściwy papier demaskują większość falsyfikatów, ale przy każdym poważniejszym zakupie certyfikat uznanego eksperta jest niezbędny.

Szacowana wartość

Jako szeroki, przybliżony szacunek, używane Gołębice bazylejskie z wadami lub przyciętymi marginesami osiągają zwykle ceny w okolicach 500 do 1 500 USD, podczas gdy zdrowe używane egzemplarze z wyraźnymi marginesami przynoszą przeważnie kilka tysięcy dolarów — realistyczny przedział dla atrakcyjnych sztuk to mniej więcej 2 000 do 8 000 USD. Egzemplarze nieużywane i znaczki na oryginalnych listach to rzadkości, które mogą sięgać dziesiątek tysięcy. To jedynie ogólne wskazówki, a nie wartości katalogowe; na rzeczywiste ceny mocno wpływają stan, marginesy, świeżość tłoczenia, nakład i certyfikacja.

Często zadawane pytania