Jak rozpoznać hiszpańskie znaczki pocztowe: od Izabeli II (1850) do euro

Hiszpania wydaje znaczki od 1 stycznia 1850 roku, a burzliwy XIX i XX wiek kraju odcisnął piętno na każdym z nich: trzy waluty, dwie republiki, rywalizujący rząd karlistowski, wojna domowa prowadzona częściowo za pomocą nadruków oraz dyktatura, po której przywrócono monarchię. Dobra wiadomość dla identyfikacji jest taka, że hiszpańskie znaczki niemal zawsze mówią, kto wtedy rządził. Ten przewodnik omawia kolejno każdą epokę, wyjaśnia katalog Edifil, z którego korzystają hiszpańscy kolekcjonerzy, i pokazuje napisy, waluty, stemple oraz znaki wodne, które pozwalają datować hiszpański znaczek.

Izabela II (1850-1868)

Pierwszym hiszpańskim znaczkiem jest 6 cuartos czarny z 1850 roku (Edifil 1), litografowany, nieząbkowany profil królowej Izabeli II z napisami „CORREOS” i „FRANCO”, wartością „6 CUARTOS” powyżej i rokiem „1850” poniżej. Wydano go razem z wartością 12 cuartos oraz trzema wartościami w realach. 6 cuartos jest powszechny w wersji kasowanej i to dobry znaczek do nauki; wartości w realach są rzadkie.

To, co utrudnia lata 50. XIX wieku, to fakt, że Hiszpania zmieniała projekt co roku od 1850 do 1855 roku, aby zapobiec ponownemu użyciu znaczków, z których wywabiono stemple. Każdy rok ma własną ramkę i własny portret, więc wydrukowany rok na najwcześniejszych emisjach oraz szczegóły projektu na późniejszych to pierwsza rzecz do sprawdzenia. Inne cechy:

• Znaki wodne: emisja z 1855 roku jest na papierze ze znakiem wodnym w postaci pętli (lazos), a emisja z 1856 roku ze skrzyżowanymi liniami (líneas cruzadas). Większość pozostałych hiszpańskich znaczków tego okresu i niemal wszystkie późniejsze są bez znaku wodnego.
• Stemple: klasyczne hiszpańskie stemple same w sobie są narzędziem datowania. Araña (pająk) był używany w latach 1850-1851, parrilla (kratka) w latach 50., a rueda de carreta (koło wozu) z numerem miasta od 1858 do połowy lat 60.
• Ząbkowanie: hiszpańskie znaczki były nieząbkowane do 1865 roku, gdy pojawiła się pierwsza ząbkowana emisja. Nieząbkowany znaczek Izabeli II jest normą; ząbkowany pochodzi z 1865 roku lub później.
• Waluta: cuartos i reale do 1866 roku, potem escudo i milésimas (1866-1871), a następnie peseta i céntimo od 1872 roku aż do euro.

Ten okres zawiera też najsłynniejsze hiszpańskie rzadkości. Błąd koloru 2 reale z 1851 roku, wydrukowany na niebiesko zamiast na czerwono, bo kliszę 2 reale przypadkowo umieszczono w płycie niebieskiego 6 reale, to jedna z wielkich światowych rzadkości, z których znanych jest zaledwie kilka egzemplarzy. Lokalny madrycki 3 cuartos (correo interior) z 1853 roku oraz emisje z 1865 roku z odwróconymi ramkami (marco invertido) to inne kluczowe pozycje, których poszukują kolekcjonerzy i które naśladują fałszerze.

Rewolucja, Amadeusz i I Republika (1868-1874)

Chwalebna Rewolucja z września 1868 roku obaliła Izabelę II, a nowy rząd natychmiast nadrukował istniejące znaczki napisem „HABILITADO POR LA NACION” (upoważniony przez naród). Te nadruki, w kilku typach i często fałszowane, precyzyjnie datują znaczek na koniec 1868 i 1869 roku. Po nich nastąpiły:

• Rząd Tymczasowy z 1870 roku: alegoryczna postać Hiszpanii (Alegoría de España, często nazywana Matroną), z napisem „COMUNICACIONES” zamiast „CORREOS” — napis ten utrzymał się aż do lat 80. XIX wieku.
• Amadeusz I, 1872-1873: krótkie panowanie urodzonego we Włoszech króla przyniosło jedną serię portretową w pesetach i céntimos, pierwsze hiszpańskie znaczki w nowej walucie.
• I Republika, 1873-1874: alegoryczne projekty Republiki z napisem „COMUNICACIONES”, w tym projekt „Sprawiedliwość” z 1874 roku.
• Znaczki karlistowskie (1873-1875): rywalizujący rząd karlistowski wydawał znaczki z portretem pretendenta Karola VII dla prowincji baskijskich, Nawarry, Katalonii i Walencji. Są to autentyczne emisje pocztowe, skatalogowane przez Edifil.
• Znaczki podatku wojennego (impuesto de guerra, 1874-1879): obowiązkowy dodatkowy znaczek na wszystkich przesyłkach podczas wojny karlistowskiej. Często spotykane obok zwykłej opłaty pocztowej na kopertach z tego okresu i katalogowane osobno.

Alfons XII (1875-1885)

Restauracja wyniosła na tron Alfonsa XII, a jego portret pojawia się na znaczkach obiegowych z lat 1875-1882 w kilku rytowanych typach, które Edifil rozróżnia po ramce i położeniu napisu. Nadal noszą napis „COMUNICACIONES” i wartości w pesetach i céntimos. Większość jest powszechna w wersji kasowanej; warto sprawdzić czyste egzemplarze wyższych wartości oraz rzadszych odcieni.

Alfons XIII: pięć portretów (1889-1931)

Alfons XIII został królem od urodzenia w 1886 roku i panował do 1931 roku, więc jego znaczki obiegowe pokazują go dorastającego. Hiszpańscy kolekcjonerzy nazywają pięć typów według jego wyglądu, a przydomek to najszybszy sposób na datowanie znaczka:

• „Pelón” (1889-1901): król jako niemowlę, o przydomku „łysek”. Napis „CORREOS Y TELEGS.” z wartością w céntimos lub pesetach.
• „Cadete” (1901-1905): chłopiec w mundurze kadeta. W tym okresie pojawiają się pierwsze znaczki z napisem „ESPAÑA”.
• „Medallón” (1909-1922): profil młodego króla w medalionie, długo wydawana seria z wieloma odcieniami.
• „Vaquer” (1922-1930): portret dorosłego króla wyryty przez Enrique Vaquera, pokazany powyżej, drukowany w ogromnych ilościach.
• „Vaquer de perfil” (1930-1931): ostatni typ profilowy, używany tylko krótko przed upadkiem monarchii.

Hiszpania wydała swój pierwszy znaczek okolicznościowy w 1905 roku z okazji 300-lecia Don Kichota, a od lat 20. XX wieku produkowała długi ciąg dużych serii: Kongres UPU w Madrycie z 1920 roku, Czerwony Krzyż z 1926 roku, serie z Toledo i katakumb w Santiago z 1928 roku, serie wystaw w Sewilli i Barcelonie z 1929 roku, a w 1930 roku serię na stulecie Goi z Nagą Mają, pierwszym aktem na znaczku pocztowym, obok serii wystawy Kolumba i Ibero-Amerykańskiej. Wiele z nich drukowano w ilościach nastawionych na handel kolekcjonerski, więc jako czyste są tańsze, niż sugerowałaby ich wielkość; autentycznie kasowane egzemplarze są często rzadszą formą.

II Republika i wojna domowa (1931-1939)

Republika proklamowana w kwietniu 1931 roku najpierw nadrukowała znaczki Vaquer napisem „REPÚBLICA ESPAÑOLA”, a następnie wydała własne znaczki obiegowe „Personajes” — portrety postaci republikańskich i liberalnych, takich jak Pablo Iglesias, Blasco Ibáñez i Pi y Margall, wraz z serią przedstawiającą hiszpańskie zabytki. Wszystkie noszą napis „REPÚBLICA ESPAÑOLA”.

Wojna domowa (1936-1939) rozdzieliła system pocztowy na dwa:

• Strefa republikańska: kontynuowała emisje Republiki i dodała znaczki o tematyce wojennej, w tym serie na obronę Madrytu i Brygady Międzynarodowe.
• Strefa nacjonalistyczna: wydała własne znaczki obiegowe, najpierw projekty „Isabel la Católica” i „El Cid” z lat 1937-1938 z napisami „ESPAÑA” i „CORREOS”, a potem znaczki okolicznościowe okresu Burgos. W pierwszych miesiącach wojny miasta pod kontrolą nacjonalistów nadrukowywały istniejące znaczki patriotycznymi hasłami („Viva España”, „Arriba España”, „Saludo a Franco”). Te lokalne nadruki liczą setki typów i są najczęściej fałszowanym obszarem hiszpańskiej filatelistyki.
• Znaczki charytatywne i etykiety lokalne: obie strony produkowały znaczki beneficencia (charytatywne) oraz tysiące lokalnych etykiet „pro”. Większość nie jest znaczkami pocztowymi i jest warta niewiele, chyba że autentycznie użyte na kopercie.

Era Franco (1939-1975)

Znaczki obiegowe dyktatury noszą portret Franco w trzech głównych typach: seria z lat 1939-1940 autorstwa Sáncheza Tody (pokazana powyżej), seria profilowa z lat 1948-1954 oraz seria małoformatowa z lat 1955-1956, która pozostawała w użyciu przez dwie dekady. Wszystkie noszą napisy „ESPAÑA” i „CORREOS” w pesetach i céntimos. Obok nich Hiszpania wydawała stały strumień serii tematycznych, które dominują w każdym hiszpańskim zbiorze: coroczną serię malarzy od 1958 roku (Goya, Velázquez, Murillo, El Greco i inni), herby prowincji (1962-1966), stroje regionalne (1967-1971), klasztory, zamki i serie turystyczne. Są atrakcyjne, komplety łatwo zebrać, a pojedynczo są warte bardzo niewiele, ponieważ nakłady liczono w milionach.

W tym samym okresie wydawano równoległe emisje dla hiszpańskich kolonii i terytoriów: Ifni, Saharę Hiszpańską, Gwineę Hiszpańską, Fernando Poo i Río Muni, a wcześniej także Cape Juby i Maroko Hiszpańskie. Noszą napis z nazwą terytorium i są katalogowane w sekcji kolonialnej Edifil.

Juan Carlos I, Filip VI i euro (od 1975 roku)

Po 1975 roku znaczki obiegowe przeszły na króla Juana Carlosa I w kolejnych portretach (od 1976 roku, w tym długo wydawana seria numerałowa z lat 1985-1990.), a po 2014 roku na Filipa VI. Euro pojawiło się w 2002 roku, więc znaczki z 2001 roku mają podwójne wartości w pesetach i euro, a wszystko od 2002 roku jest wyłącznie w euro. Od lat 2000. Correos wydaje znaczki samoprzylepne, znaczki taryfowe (Tarifa A, B, C) oraz coraz większe programy okolicznościowe. Niemal nic z tego okresu nie jest warte więcej niż wartość nominalna, choć roczniki, błędy i rytowane serie architektoniczne i artystyczne pozostają kolekcjonowane.

Katalog Edifil

Standardowym źródłem referencyjnym jest Edifil, którego roczny Catálogo Unificado de Sellos de España nadaje numery używane przez hiszpańskich handlarzy i domy aukcyjne, podaje wartości w euro i obejmuje emisje z macierzystej Hiszpanii, kolonii oraz obszary specjalistyczne, takie jak lokalne nadruki wojny domowej i fałszerstwa pocztowe. Numeracja Edifil biegnie nieprzerwanie od Edifil 1, czyli 6 cuartos z 1850 roku, aż do dziś. Na arenie międzynarodowej spotkasz też Yvert (szeroko stosowany we Francji i dla byłych kolonii), Michel i Scott. Ponieważ numery Edifil i Yvert różnią się dla wielu emisji, notuj oba przy katalogowaniu wszystkiego, co wartościowe.

Lista kontrolna identyfikacji

Znaki wodne rzadko mają znaczenie rozstrzygające dla Hiszpanii poza emisjami z lat 1855-1856, a wymiar ząbkowania ma znaczenie głównie dla emisji z lat 1865. do 70. XIX wieku oraz przy odróżnianiu serii z lat 30.-50. XX wieku od ich nieząbkowanych odmian kolekcjonerskich. Stemple są za to kluczowe: pająkowe, kratkowe i koła wozu z okresu klasycznego oraz stemple miejscowo-datowe po 1870 roku mówią, gdzie i kiedy znaczek był używany, i odróżniają autentyczny obieg pocztowy od późniejszych stempli grzecznościowych.

Ile są warte hiszpańskie znaczki?

Najczęściej zadawane pytania